Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Bankdan kredit almaq istəyən şəxslər üçün əsas məsələlərdən biri aylıq gəlirlərinin kredit şərtlərinə uyğun olub-olmamasıdır. Banklar müraciət edən şəxsin yalnız qazandığı məbləği deyil, eyni zamanda mövcud borclarını, iş yerini və krediti geri ödəmək imkanlarını da nəzərə alırlar.
Bəs banklar kredit müraciətinə baxarkən vətəndaşın gəlirlərini necə qiymətləndirir və kreditin məbləğini hansı amillərə əsasən müəyyən edirlər?
Aylıq gəlir əsas meyarlardan biridir
Banklar kredit müraciətini qiymətləndirərkən ilk növbədə şəxsin rəsmi gəlirlərini araşdırırlar. Buraya əməkhaqqı, sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlir və sənədlərlə təsdiqlənə bilən digər gəlirlər daxil ola bilər.
Aylıq gəlirin məbləği şəxsin nə qədər kredit götürə biləcəyinə təsir edir. Lakin yüksək əməkhaqqı almaq hər zaman daha böyük məbləğdə kreditin təsdiqlənəcəyi demək deyil. Banklar həmin gəlirin nə qədər sabit olduğunu və şəxsin digər maliyyə öhdəliklərini də nəzərə alırlar. Məsələn, eyni məbləğdə əməkhaqqı alan iki şəxsin kredit imkanları fərqli ola bilər. Onlardan birinin mövcud kredit borcu varsa, digərinin isə borcu yoxdursa, bank hər iki müraciəti fərqli qiymətləndirə bilər.
Mövcud kredit borcları nəzərə alınır
Bankların diqqət yetirdiyi əsas məsələlərdən biri də vətəndaşın mövcud borclarıdır. Şəxsin başqa banklarda krediti, kredit kartı üzrə öhdəliyi və ya digər borc ödənişləri varsa, bunlar onun aylıq maliyyə yükünə təsir edə bilər.
Bank gəlirlə yanaşı, həmin gəlirin nə qədər hissəsinin borcların ödənilməsinə yönəldiyini də qiymətləndirir. Çünki şəxsin gəliri yüksək olsa belə, mövcud öhdəlikləri çoxdursa, yeni krediti ödəmək imkanları məhdudlaşa bilər. Bu səbəbdən kredit götürmək istəyən şəxslərin müraciətdən əvvəl mövcud borclarını və aylıq xərclərini nəzərdən keçirməsi vacibdir.
İş yeri və gəlirin sabitliyi nə üçün vacibdir?
Kredit müraciətinə baxılarkən şəxsin harada işlədiyi və gəlirinin davamlı olub-olmadığı da əhəmiyyət daşıya bilər. Daimi əməkhaqqı alan şəxslə gəliri aydan-aya dəyişən şəxsin maliyyə vəziyyəti eyni qaydada qiymətləndirilməyə bilər. Sahibkarlar və sərbəst çalışan şəxslərdən isə gəlirlərini təsdiqləyən əlavə sənədlər tələb oluna bilər.
Banklar bu məlumatlar vasitəsilə şəxsin gələcək aylarda da kredit ödənişlərini həyata keçirmək imkanını qiymətləndirməyə çalışırlar. Bununla belə, gəlirin təsdiqlənməsi üçün tələb olunan sənədlər və qiymətləndirmə qaydaları bankdan və kredit məhsulundan asılı olaraq dəyişə bilər.
Kredit tarixçəsi də əhəmiyyətlidir
Şəxsin əvvəlki kredit ödənişləri onun yeni kredit müraciətinə təsir edə bilən amillərdəndir. Banklar kredit tarixçəsini araşdıraraq əvvəlki borcların vaxtında ödənilib-ödənilmədiyinə diqqət yetirə bilərlər.
Əgər vətəndaş əvvəlki kreditlərini vaxtında ödəyibsə, bu, onun maliyyə öhdəliklərinə məsuliyyətlə yanaşdığını göstərən amillərdən biri ola bilər. Əksinə, gecikmiş ödənişlər kredit müraciətinin qiymətləndirilməsinə mənfi təsir göstərə bilər. Lakin kredit tarixçəsi yeganə meyar deyil. Banklar qərar verərkən şəxsin hazırkı gəlirlərini, borclarını və digər müvafiq göstəriciləri də nəzərə alırlar.
Aylıq gəlirin nə qədəri kreditə yönəldilə bilər?
Kredit götürərkən ən vacib məsələlərdən biri aylıq ödənişin şəxsin büdcəsinə uyğun olmasıdır. Banklar gəlir və borc ödənişləri arasındakı nisbəti qiymətləndirə bilərlər. Məsələn, vətəndaşın aylıq gəliri 1 500 manat, mövcud kredit ödənişləri isə 300 manatdırsa, yeni kredit üzrə ödəniş də onun maliyyə yükünü artıracaq. Belə vəziyyətdə bank yalnız gəlirin məbləğinə deyil, bütün kredit ödənişlərinin ümumi gəlirə nisbətinə də baxa bilər.
Kredit ödənişlərinin gəlirin böyük hissəsini əhatə etməsi şəxsin gündəlik xərclərini qarşılamağını çətinləşdirə bilər. Buna görə kredit məbləğini müəyyənləşdirərkən kommunal xidmətlər, ərzaq, nəqliyyat və digər zəruri xərclər də nəzərə alınmalıdır.
Banklar kredit verərkən vətəndaşın yalnız aylıq gəlirini deyil, ümumi maliyyə vəziyyətini qiymətləndirirlər. Gəlirin sabitliyi, mövcud borclar, kredit tarixçəsi və aylıq ödəniş imkanları bu prosesdə əhəmiyyətli rol oynayır.
Buna görə kredit götürməzdən əvvəl şəxsi büdcəni düzgün hesablamaq və müxtəlif kredit təkliflərinin şərtlərini müqayisə etmək vacibdir.
