Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
ABŞ-da Z nəslinin nümayəndələri arasında kredit kartı borcları artmaqda davam edir. Maraqlı məqam isə odur ki, bəzi gənclər borclarını ödəməkdə çətinlik çəksələr də, eyni zamanda səhmlərə investisiya qoymaq və gələcək üçün pul yığmaq istəyirlər.
“Deloitte” şirkətinin “ConsumerSignals” araşdırmasına əsasən, 2023-cü ilin üçüncü rübündən 2026-cı ilin ikinci rübünədək kredit kartı borcunu növbəti aya keçirən Z nəslinin nümayəndələrinin payı təxminən 20 faiz artıb. Eyni dövrdə digər nəsillər arasında bu göstərici azalıb.
Araşdırma 2022-ci ilin iyulundan 2026-cı ilin iyununadək ABŞ-da keçirilən sorğulara əsaslanır. Hər ay təxminən 1 000 nəfərin iştirak etdiyi sorğuda istehlakçıların maliyyə vəziyyəti və xərcləmə vərdişləri öyrənilib.
Gənclərin borcları niyə artır?
Mütəxəssislərin fikrincə, gənclərin maliyyə vəziyyətinə bir neçə amil təsir edir. Bunlar arasında iş həyatına yeni başlamaları, gəlirlərinin məhdud olması, yaşayış və gündəlik xərclərin yüksəkliyi, eləcə də kredit imkanlarına asan çıxış var.
Kredit kartları alış-veriş zamanı ödəniş etməyi asanlaşdırsa da, borcun vaxtında bağlanmaması əlavə faiz xərclərinə səbəb olur. İnsanlar borcun yalnız minimum ödənişini etdikdə isə qalan məbləğin qaytarılması uzun müddət çəkə bilər.
Bundan əlavə, gündəlik kiçik xərclər də zamanla böyük məbləğə çevrilə bilər. Abunəliklər, onlayn alış-veriş və əvvəlcədən planlaşdırılmayan xərclər şəxsin büdcəsinə əlavə yük yaradır.
Borc olduğu halda investisiya etmək nə dərəcədə sərfəlidir?
Araşdırmanın diqqət çəkən məqamlarından biri gənclərin borclarına baxmayaraq investisiyaya maraq göstərməsidir. “Deloitte”nin məlumatına görə, Z nəslinin nümayəndələri əvvəlki illərlə müqayisədə yığımlarının daha böyük hissəsini səhmlərə, qarşılıqlı investisiya fondlarına və pensiya yığımlarına yönəltməyi planlaşdırırlar. Digər nəsillərdə isə yığımların daha çox nağd vəsait formasında saxlanmasına maraq müşahidə olunur.
Bununla belə, maliyyə mütəxəssisləri investisiya qərarları verərkən mövcud borcların da nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayırlar.
Xüsusilə yüksək faizli kredit kartı borcları insanın gələcək maliyyə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. İnvestisiyadan əldə ediləcək gəlir əvvəlcədən dəqiq bilinmədiyi halda, kredit üzrə faiz xərcləri borcun ümumi məbləğini artıra bilər. Bu səbəbdən investisiya ilə borcun ödənilməsi arasında seçim edərkən faiz dərəcələrini, şəxsi gəlirləri və maliyyə məqsədlərini müqayisə etmək vacibdir.
Gənclər maliyyələrini necə idarə edə bilərlər?
Mütəxəssislər maliyyə çətinliklərinin qarşısını almaq üçün ilk növbədə şəxsi büdcənin düzgün planlaşdırılmasını tövsiyə edirlər.
Bunun üçün aylıq gəlir və xərcləri müəyyənləşdirmək, yüksək faizli borcları azaltmaq və gözlənilməz vəziyyətlər üçün ehtiyat vəsait toplamaq vacibdir. Ehtiyat pulun olması avtomobil təmiri, tibbi xərclər və ya işin itirilməsi kimi gözlənilməz hallarda yeni borc götürmək ehtiyacını azalda bilər.
Eyni zamanda, investisiyaya başlamazdan əvvəl maliyyə vəziyyətini qiymətləndirmək və riskləri anlamaq lazımdır. Kiçik məbləğlərlə yığım etmək mümkün olsa da, borcların idarə olunması da uzunmüddətli maliyyə sabitliyinin vacib hissəsidir.
Nəticə etibarilə, ABŞ-da aparılan araşdırma gənclərin maliyyə davranışlarında maraqlı bir tendensiyanı üzə çıxarır: kredit kartı borcları artdığı halda, investisiyaya maraq da yüksəlir. Bu isə gələcək üçün sərvət toplamaq istəyən insanların gündəlik borclarını və uzunmüddətli maliyyə məqsədlərini eyni vaxtda idarə etməyə çalışdıqlarını göstərir.
