Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Azərbaycanda məişət texnikası, elektronika və avtomobil alarkən kreditdən istifadə istehlakçılara məhsulların dəyərini hissə-hissə ödəmək imkanı yaradır. Bu, xüsusilə bahalı məhsullar almaq istəyən, lakin bütün məbləği birdəfəlik ödəyə bilməyən şəxslər üçün əlverişlidir. Eyni zamanda, kredit imkanları mağazaların və avtomobil satıcılarının satışlarına da təsir göstərir. Bəs istehlak kreditləri bu bazarlarda nə dərəcədə əhəmiyyətlidir və kredit faizləri alıcıların qərarlarına necə təsir edir?
İstehlak kreditlərinin satışlara təsiri
Məişət texnikası, elektronika və avtomobil bazarında kreditlər alıcıların məhsul əldə etmək imkanlarını genişləndirən vasitələrdən biridir. Xüsusilə soyuducu, paltaryuyan maşın, televizor, telefon və kompüter kimi məhsulların hissə-hissə ödənişlə satılması istehlakçılara xərclərini daha uzun müddətə bölmək imkanı verir.
Avtomobil bazarında isə kreditlərin rolu daha böyük məbləğli alışlarla bağlıdır. Avtomobilin qiymətini birdəfəlik ödəmək çətin olduğundan, bəzi alıcılar ilkin ödəniş edib qalan məbləği kreditlə ödəməyə üstünlük verirlər.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda pərakəndə ticarət dövriyyəsi 67,6 milyard manat təşkil edib. Bunun 30,7 milyard manatı qeyri-ərzaq məhsullarının payına düşüb. Bu göstərici ölkədə qeyri-ərzaq məhsulları bazarının genişliyini göstərsə də, həmin satışların nə qədərinin kredit hesabına həyata keçirildiyini müəyyən etmir.
Kredit faizləri və alıcıların seçimləri
Kreditlə alış zamanı əsas məsələlərdən biri faiz dərəcəsi və ümumi ödəniş məbləğidir. Aylıq ödənişin aşağı olması alıcı üçün cəlbedici görünsə də, kredit müddəti uzandıqca məhsula görə ödənilən ümumi məbləğ arta bilər. 2025-ci ilin sonuna dair açıqlanan məlumatlara görə, məişət texnikasının alınması üçün verilən istehlak kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsi 26 faiz, avtomobil kreditləri üzrə isə 13 faiz təşkil edib.
Bu fərq müxtəlif məqsədlər üçün verilən kreditlərin şərtlərinin eyni olmadığını göstərir. Buna görə də alıcı qərar verərkən yalnız aylıq ödənişi deyil, faizləri və digər mümkün xərcləri də nəzərə almalıdır.
İstehlak kreditləri bazarında artım
Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2025-ci ilin ilk yarısına dair maliyyə sabitliyi hesabatına əsasən, istehlak kreditlərinin ümumi həcmi ilin ilk altı ayında 5,4 faiz artaraq 8,9 milyard manata çatıb.
Bu artım əhalinin istehlak məqsədli borclanmasının genişləndiyini göstərən göstəricilərdən biridir. Bununla belə, istehlak kreditlərinin ümumi həcminə müxtəlif məqsədlər üçün verilən kreditlər daxil olduğundan, artımı birbaşa məişət texnikası, elektronika və avtomobil satışları ilə əlaqələndirmək düzgün olmazdı.
Bu bazarlarda kreditlərin real rolunu müəyyənləşdirmək üçün məhsul qrupları üzrə kreditlə satışların payı, verilən avtomobil kreditlərinin sayı və mağazaların hissə-hissə ödənişlə həyata keçirdiyi satışlar barədə ayrıca məlumatlar lazımdır.
Kreditlə alışın yaratdığı risklər
Kredit məhsulu daha tez əldə etməyə imkan versə də, aylıq ödənişlər ailə büdcəsinə əlavə yük yarada bilər. Xüsusilə eyni vaxtda bir neçə kredit götürən şəxslər üçün borcların vaxtında ödənilməsi çətinləşə bilər. Buna görə də kredit götürməzdən əvvəl ilkin ödəniş, faiz dərəcəsi, kredit müddəti və yekunda ödəniləcək ümumi məbləğ müqayisə edilməlidir. Alıcının aylıq gəliri və digər xərcləri də qərar zamanı nəzərə alınmalıdır.
Məişət texnikası, elektronika və avtomobil bazarında kreditlərin rolu həm istehlakçıların maliyyə imkanlarından, həm də bankların təklif etdiyi şərtlərdən asılıdır. Əlverişli kredit şərtləri alış imkanlarını genişləndirə bilər, yüksək faizlər isə məhsulun ümumi xərcini artıraraq bəzi alıcıların qərarına təsir göstərə bilər.İstehlak kreditləri bu bazarlarda satışları dəstəkləyən vasitələrdən biridir. Lakin onların satışlara konkret təsirini qiymətləndirmək üçün kreditlərin ümumi həcmi ilə yanaşı, ayrı-ayrı məhsullar üzrə satış və maliyyələşmə göstəricilərini də təhlil etmək lazımdır.
