Müəllif:Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Bir vaxtlar qeyri-estetik görünüşünə görə tənqid edilən, hətta moda dünyasının ən uğursuz ayaqqabılarından biri hesab olunan “Crocs” bu gün qlobal moda və ayaqqabı bazarının tanınmış markalarından biridir. Rahatlığı ilə seçilən, üzərində deşiklər olan bu qeyri-adi ayaqqabı zamanla məşhurların, dizaynerlərin və gənc nəslin sevimlisinə çevrilib.
Maraqlıdır ki, “Crocs”un populyarlığının artması yalnız rahatlıq amili ilə bağlı deyil. Brendin düzgün marketinq strategiyası, məşhurlarla əməkdaşlıqları, sosial media kampaniyaları və fərdiləşdirilə bilən məhsulları onun yenidən dəbə qayıtmasında mühüm rol oynayıb.
Bəs bir vaxtlar tənqid olunan bu ayaqqabı necə oldu ki, qlobal moda fenomeninə çevrildi?
“Crocs”un yaranma tarixi: Hər şey qayıq ayaqqabısı ilə başladı
“Crocs”un hekayəsi 2002-ci ildə ABŞ-da başlayıb. Şirkətin yaradıcıları Skott Seymon, Lindon Hanson və Corc Boedeker Jr. su idmanları ilə məşğul olan insanlar üçün rahat, yüngül və sürüşməyən ayaqqabı hazırlamaq istəyirdilər.
İlk “Crocs” modeli xüsusi köpük materialdan – Croslite-dan hazırlanmışdı. Bu material ayaqqabının yüngül, rahat və asan təmizlənən olmasını təmin edirdi. Brend ilk dəfə 2002-ci ildə Florida ştatında keçirilən qayıq sərgisində təqdim edildi. Cəmi 200 cüt ayaqqabı ilə başlayan satışlar gözləniləndən daha böyük maraqla qarşılandı. “Crocs” qısa müddətdə yalnız su idmanı həvəskarlarının deyil, gündəlik rahatlığa üstünlük verən insanların da diqqətini çəkdi.
2000-ci illərin ortalarında şirkət sürətlə böyüməyə başladı. Lakin bu uğur uzun müddət davam etmədi.
“Crocs”un ən böyük üstünlüyü hesab edilən qeyri-adi dizayn eyni zamanda onun əsas zəif tərəfinə çevrilmişdi. Ayaqqabının iri forması, parlaq rəngləri və üzərindəki çoxsaylı deşiklər moda tənqidçilərinin diqqətindən yayınmırdı. Bir çox insan bu modeli estetik baxımdan uğursuz hesab edir, onu gündəlik geyimlərlə uyğunlaşdırmağın çətin olduğunu düşünürdü.
2008-ci ildə başlayan qlobal maliyyə böhranı şirkətin vəziyyətini daha da çətinləşdirdi. Satışların zəifləməsi, artıq məhsul ehtiyatları və sürətli genişlənmənin yaratdığı xərclər Crocs-un maliyyə göstəricilərinə mənfi təsir göstərdi. Şirkət 2008-ci ildə təxminən 185 milyon dollar xalis zərər açıqladı.
2014-cü ildə isə Crocs dünya üzrə 75-100 mağazasını bağlamağı planlaşdırdığını elan etdi. Bir vaxtlar sürətlə böyüyən brend artıq ciddi biznes problemləri ilə üzləşirdi. Lakin şirkət bazardan çəkilmək əvəzinə strategiyasını dəyişmək qərarına gəldi.
“Crocs”un yenidən yüksəlişində mühüm mərhələlərdən biri 2013-cü ildə özəl investisiya şirkəti Blackstone tərəfindən şirkətə 200 milyon dollarlıq investisiya qoyulması oldu. Bundan sonra şirkətin biznes strategiyasında dəyişikliklər başladı. “Crocs” məhsul çeşidini və satış kanallarını yenidən nəzərdən keçirdi, zəif nəticə göstərən mağazaların fəaliyyətini dayandırdı və əsas diqqətini ən çox tanınan məhsuluna – klassik Crocs ayaqqabısına yönəltdi. 2017-ci ildən etibarən brendin marketinq strategiyasında da ciddi dəyişikliklər müşahidə olundu.
Şirkət artıq öz məhsulunu hamının bəyənməli olduğu klassik ayaqqabı kimi təqdim etməyə çalışmırdı. Əksinə, fərqliliyi, özünəməxsusluğu və fərdi ifadəni ön plana çıxarırdı. Bu yanaşma “Crocs”un yeni auditoriya qazanmasında mühüm rol oynadı.
“Crocs” dəb dünyasına necə daxil oldu?
Brendin yenidən populyarlaşmasında ən mühüm addımlardan biri məşhurlar və tanınmış dizaynerlərlə əməkdaşlıq oldu. “Crocs” bir çox hallarda ənənəvi moda markalarının yanaşmasından fərqli strategiya seçdi. Şirkət yalnız klassik moda simaları ilə deyil, musiqiçilər, internet fenomenləri və müxtəlif sahələrdən olan məşhurlarla da əməkdaşlıq etməyə başladı.
Bu əməkdaşlıqların ən diqqətçəkən nümunələri arasında aşağıdakılar var:
Post Malone: Müğənni ilə əməkdaşlıq çərçivəsində yaradılan xüsusi Crocs modelləri satışa çıxarıldıqdan sonra böyük maraq gördü.
Justin Bieber: Müğənninin Drew House brendi ilə əməkdaşlıq nəticəsində hazırlanmış sarı rəngli Crocs modeli və fərqli Jibbitz bəzəkləri diqqət çəkdi.
Balenciaga: Lüks moda evi ilə əməkdaşlıq nəticəsində platformalı və qeyri-adi formalı Crocs modelləri təqdim edildi.
Salehe Bembury: Tanınmış dizaynerin hazırladığı fərqli teksturalı modellər brendin moda auditoriyasına çıxışını genişləndirdi.
KFC: Fast-food şəbəkəsi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində toyuq formasında bəzəkləri və qeyri-adi dizaynı ilə seçilən ayaqqabılar yaradıldı.
Bu əməkdaşlıqların əsas məqsədi sadəcə yeni məhsul satmaq deyildi. “Crocs” özünü fərqli mədəniyyətlərin, musiqi janrlarının və moda üslublarının bir araya gəldiyi platforma kimi təqdim edirdi.
Jibbitz: Sadə ayaqqabı fərdi ifadə vasitəsinə çevrildi
“Crocs”un uğur strategiyasının ən maraqlı hissələrindən biri Jibbitz adlı kiçik dekorativ bəzəklərdir.
Bu bəzəklər ayaqqabının üzərindəki deşiklərə yerləşdirilir və istifadəçilərə öz modellərini fərdiləşdirmək imkanı verir. İstifadəçilər sevdikləri cizgi film personajlarını, musiqi simvollarını, heyvanları, müxtəlif sözləri və digər təsvirləri ayaqqabılarına əlavə edə bilirlər. Bu yanaşma sadə ayaqqabını fərdi üslubun bir hissəsinə çevirdi.
Jibbitz-in biznes baxımından əhəmiyyəti də böyükdür. Çünki müştəri artıq yalnız bir cüt ayaqqabı almaqla kifayətlənmir, onu dəyişdirmək və yeniləmək üçün əlavə məhsullara da maraq göstərir.
2020-ci ildə başlayan COVID-19 pandemiyası istehlakçı davranışlarında ciddi dəyişikliklər yaratdı.
Evdə qalma, məsafədən işləmə və gündəlik həyatın daha rahat təşkil olunması insanların geyim və ayaqqabı seçimlərinə də təsir göstərdi.
Bu dövrdə rahatlıq moda seçimlərində daha böyük əhəmiyyət qazandı. “Crocs”un yüngül və rahat dizaynı yeni istehlakçı qruplarının diqqətini çəkdi. Eyni zamanda şirkət səhiyyə işçilərinə və digər ön cəbhə əməkdaşlarına ayaqqabı dəstəyi göstərən kampaniyalar həyata keçirdi. Pandemiya dövründə rahat geyimlərə artan maraq brendin mövqelərini gücləndirən amillərdən biri oldu.
“Crocs”un populyarlığında sosial medianın da xüsusi rolu var. “Instagram”, “TikTok” və digər platformalarda istifadəçilər öz ayaqqabı modellərini, fərqli kombinlərini və Jibbitz kolleksiyalarını paylaşmağa başladılar. Brend isə bu məzmunları dəstəkləyərək istifadəçiləri öz yaradıcılıqlarını nümayiş etdirməyə təşviq etdi. Burada mühüm marketinq məqamı ondan ibarət idi ki, “Crocs” öz auditoriyasına yalnız məhsul satmırdı. Eyni zamanda onlara fərqli görünmək və öz üslublarını nümayiş etdirmək imkanı verirdi. Gənc nəsil üçün bu yanaşma xüsusilə cəlbedici oldu. Çünki sosial mediada fərqlilik və fərdi ifadə mühüm dəyərə çevrilmişdi.
“Crocs”un uğur hekayəsi 2026-cı ildə də davam edir. Şirkət artıq yalnız klassik deşikli ayaqqabıları ilə deyil, yeni məhsul çeşidləri, beynəlxalq əməkdaşlıqlar və qlobal marketinq kampaniyaları ilə diqqət çəkir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də “Crocs” brendinin rüblük gəlirinin ilk dəfə 1 milyard dollarlıq həddi keçməsi deyil, məhz 2026-cı ilin ikinci rübündə bu nəticəyə çatmasıdır. İkinci rübdə brendin gəliri 1 milyard dolları ötüb. Bu göstəricilər “Crocs”un beynəlxalq bazarlarda böyüməyə davam etdiyini və birbaşa satış kanalının əhəmiyyətinin artdığını göstərir.
