Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı dünyanın ən böyük şirkətlərini bu sahəyə milyardlarla dollar investisiya yatırmağa sövq edib. Şirkətlər yeni texnologiyalar yaratmaq, məlumat mərkəzləri tikmək və daha güclü kompüterlər əldə etmək üçün böyük məbləğdə vəsait xərcləyirlər. Lakin bu investisiyaların artması maliyyə bazarlarında yeni narahatlıqlar da yaradıb.
Banco.az “Financial Times”a istinadən xəbər verir ki, əsas məsələlərdən biri investorların süni intellekt şirkətlərinin borcları ilə bağlı risklərdən daha çox ehtiyat etməsidir.
Şirkətlər niyə bu qədər borc götürür?
Süni intellekt texnologiyalarının hazırlanması böyük maliyyə vəsaiti tələb edir. Məlumat mərkəzlərinin tikilməsi, bahalı avadanlıqların alınması və sistemlərin işlədilməsi şirkətlər üçün ciddi xərclər yaradır.
Bəzi şirkətlər bu xərcləri öz gəlirləri hesabına ödəyir, digərləri isə banklardan və investorlardan borc götürürlər.
Əsas problem ondadır ki, bu gün yatırılan böyük vəsaitin gələcəkdə nə qədər gəlir gətirəcəyi tam aydın deyil. Əgər süni intellekt xidmətlərinə gözlənilən tələbat yaranmasa, şirkətlər borclarını ödəməkdə çətinlik çəkə bilərlər.
İnvestorlar niyə narahatdır?
İnvestorlar şirkətlərə pul yatırarkən onların gələcəkdə borclarını qaytara biləcəyinə əmin olmaq istəyirlər. Şirkətin maliyyə vəziyyəti ilə bağlı şübhələr artdıqda investorlar mümkün itkilərdən qorunmağa çalışırlar.
Bunun üçün istifadə olunan vasitələrdən biri kredit defolt svopudur (CDS). Sadə dillə desək, bu, şirkətin borcunu qaytara bilməməsi riskindən qorunmaq üçün istifadə edilən maliyyə müqaviləsidir.
Belə müqavilələrə tələbin artması investorların müəyyən şirkətlərin borcları ilə bağlı daha çox risk gördüyünü göstərə bilər. Bununla belə, bu, həmin şirkətlərin mütləq müflis olacağı demək deyil.
Süni intellektə investisiyalar risklidirmi?
Süni intellekt böyük imkanlar yaratsa da, bu sahəyə yatırılan hər investisiyanın uğurlu olacağına zəmanət yoxdur.
Məsələn, şirkət yeni məlumat mərkəzinin tikintisinə milyardlarla dollar xərcləyə bilər. Lakin gələcəkdə həmin mərkəzin xidmətlərinə tələbat azalarsa, şirkətin gəlirləri gözləniləndən aşağı ola bilər. Bu halda həm gündəlik xərcləri ödəmək, həm də borcları qaytarmaq çətinləşər.
Digər tərəfdən, süni intellektə tələbat artmaqda davam edərsə, bu investisiyalar şirkətlərə böyük gəlirlər gətirə bilər.
Deməli, əsas məsələ süni intellektin inkişaf edib-etməməsi deyil, şirkətlərin bu inkişaf üçün xərclədikləri vəsaiti gəlirə çevirə bilməsidir.
Bu vəziyyət iqtisadiyyata necə təsir edə bilər?
Süni intellekt şirkətlərinin maliyyə problemləri yaranarsa, bunun təsiri yalnız texnologiya sektoru ilə məhdudlaşmaya bilər.
Banklar və digər maliyyə təşkilatları həmin şirkətlərə borc verdikləri üçün zərərlə üzləşə bilərlər. İnvestorların etimadı azalarsa, şirkətlərin yeni vəsait cəlb etməsi də çətinləşə bilər. Nəticədə bəzi texnoloji layihələr təxirə salına və investisiyalar azala bilər. Süni intellektə yatırılan böyük investisiyalar dünya iqtisadiyyatı üçün yeni imkanlar yaradır. Lakin bu sahədə sürətli böyümə şirkətlərin borclarının da artmasına səbəb ola bilər.
İnvestorların əsas narahatlığı yatırılan vəsaitin gələcəkdə kifayət qədər gəlir gətirib-gətirməyəcəyidir. Buna görə də şirkətlərin yalnız böyüməsinə deyil, maliyyə vəziyyətinə və borclarını ödəmək qabiliyyətinə də diqqət yetirilir.
