Vergi Məcəlləsinə əsasən, əlilliyi olan şəxslərin qeyri-hökumət təşkilatlarına məxsus olan işçilərinin ümumi sayının azı 50 faizi əlilliyi olan şəxslərdən ibarət olan istehsal müəssisələrinin mənfəət vergisinin dərəcəsi 50 faiz azaldılır.
Qanunvericiliyin bu tələbini iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, vergi eksperti İsmayıl Bağırov şərh edir.
Vergi Məcəlləsinin 106.2-ci maddəsinə əsasən, əlilliyi olan şəxslərin işlədiyi müəssisələrə verilən 50 faiz güzəştin alınması hüququ müəyyən edilərkən işçilərin orta siyahı sayında əvəzçilik, podrat müqavilələri və mülki-hüquqi xarakterli digər müqavilələr üzrə işləyən əlilliyi olan şəxslər nəzərə alınmır. Çünki qeyd olunan müqavilələrlə işləyən işçilər müəssisənin ştatda olan işçiləri hesab edilmir.
Misal 1: Əlilliyi olan şəxslərin qeyri-hökumət təşkilatına məxsus MMC-də sap istehsalı ilə məşğul olan müəs¬sisənin ştatda olan 30 işçisindən 19 nəfəri əlildir. MMC-nin 2025-ci ildə əldə etdiyi mənfəətinin məbləği 12.000 manat olub. Bu halda həmin müəssisənin ödəməli olduğu mənfəət vergisinin məbləği aşağıdakı kimi müəyyən edilir:
Qeyd etdiyimiz kimi, əlilliyi olan şəxslərin qeyri-hökumət təşkilatlarına məxsus olan işçilərinin ümumi sayının azı 50 faizi əlilliyi olan şəxslərdən ibarət olan istehsal müəssisələrinin mənfəət vergisinin dərəcəsi 50 faiz azaldılır. Bunun üçün də həmin müəssisənin 2025-ci il üçün mənfəət vergisi bəyannaməsi təqdim edərkən hesablamalı olduğu mənfəət vergisinin məbləği 1200 manat olacaq:
12.000 x 20% = 2.400 manat;
2.400 x 50% = 1.200 manat.
Misal 2: İşçilərinin ümumi sayı 42 nəfərdən ibarət olan və əlilliyi olan şəxslərin qeyri-hökumət təşkilatına məxsus istehsal müəssisəsində 30 nəfər müharibə əlili daimi işlə təmin edilib. Bu istehsal müəssisəsinin 2025-ci il üçün illik ümumi gəliri 19.000 manat, həmin gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı xərcləri isə 11.000 manat təşkil edib. Bu halda müəssisənin ödəməli olduğu mənfəət vergisinin məbləği aşağıdakı kimi müəyyən edilir:
19.000 – 11.000 = 8.000 manat;
8.000 x 20% = 1.600 manat;
1.600 x 50% = 800 manat.
Misal 3: İşçilərinin ümumi sayı 18 nəfərdən ibarət olan və əlilliyi olan şəxslərin qeyri-hökumət təşkilatına məxsus topdansatış ticarət müəssisəsində 10 nəfər müharibə əlili daimi iş ilə təmin edilib. Bu müəssisənin 2025-ci il üçün illik ümumi gəliri 19.000 manat, həmin gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı xərcləri isə 11.000 manat olub. 2025-ci il üçün vergi bəyannaməsi təqdim edərkən müəssisə dövlət büdcəsinə hansı miqdarda mənfəət vergisi ödəməlidir?
Müəssisə topdansatış fəaliyyətindən gəlir əldə etdiyindən, bu maddə ilə müəyyən edilmiş 50% güzəşt vergi ödəyicisinə şamil edilməyəcəyi üçün müəssənin ödəməli olduğu mənfəət vergisinin məbləği 1.600 manat (19.000 – 11.000 = 8.000 ) 20% = 1.600) olacaq.
Vergi Məcəlləsinin 106.1.7-ci maddəsinə əsasən, təhsil müəssisələrinin, o cümlədən məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin və sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin təhsil alması üçün yaradılmış xüsusi təhsil müəssisələrinin mənfəəti - mənfəətin dividendlərin ödənilməsinə yönəldilən hissəsi istisna olmaqla, vergidən azaddır. Amma mənfəətin dividendlərin ödənilməsinə yönəldilən hissəsi mənfəət vergisinə cəlb edilir.
Misal 4: Əlil şəxslər üçün yaradılmış xüsusi təhsil müəssisəsinin 2024-cü il ərzində 5.000 manat mənfəəti olub. Həmin mənfəətin 1.000 manatı dividendin ödənilməsinə yönəldilib. Bu halda 5.000 manat mənfəətin 4.000 manatı vergidən azaddır. Dividendə yönəldilən 1.000 manatdan isə 200 manat (1.000 x 20% = 200) mənfəət vergisi hesablanır.
Bunun üçün güzəşt hüququ verən sənəd kimi təhsil müəssisəsinin Elm və Təhsil Nazirliyində akreditasiyadan keçməsi barədə təsdiqedici sənədləri təqdim etməsi vacibdir.
Vergiler.az
