Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (ÜMT) proqnozuna görə, hazırda davam edən "El Nino" hadisəsi müşahidələr tarixində ən güclülərdən biri ola bilər. Bunun ilin son aylarında daha da güclənəcəyi və qlobal temperaturun yeni rekorda çatması ehtimalını artıracağı gözlənilir.
Proqnoza əsasən, Sakit okeanın şərqində dəniz səthinin temperaturu ilin son üç ayında uzunmüddətli orta göstəricidən 3,7 dərəcə yüksək səviyyəyə çata bilər. Halbuki 2015–2016-cı illərdə qeydə alınan əvvəlki rekord zamanı bu fərq 2,6 dərəcə olub.
ÜMT-nin baş katibi Seleste Saulo Banqkokda keçirilən konfransda bildirib ki, "El Nino" hadisəsini gücləndirən okean hazırda müşahidələr tarixində qeydə alınan ən isti səviyyədədir. Onun sözlərinə görə, okeandan atmosferə əlavə istilik ötürülməsi mümkündür.
"El Nino" şərqi tropik Sakit okeanda dəniz səthinin temperaturunun uzunmüddətli orta göstəricidən yüksəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bu hadisə qlobal hava dövranına təsir göstərərək dünyanın müxtəlif bölgələrində temperatur və yağıntı rejimlərini dəyişə bilər.
"El Nino" hansı bölgələrə təsir edir?
Sakit okeandan atmosferə ötürülən əlavə istilik Avstraliya, Cənub-Şərqi Asiya, ABŞ-ın şimalı və Kanadada daha isti və quraq hava şəraitinə səbəb ola bilər. Bunun əksinə olaraq, ABŞ-ın cənubunda, Çilidə, Argentinada və Şərqi Afrikada güclü yağıntılar və daşqın riski arta bilər.
Fenomenin təsirləri kənd təsərrüfatı və əmtəə bazarlarında da hiss olunur. Braziliyada güclü yağışlar şəkər qamışının yığımını çətinləşdirir, eyni zamanda gələn il üçün arabika qəhvəsi istehsalı ilə bağlı narahatlıqları artırır.
Dünyanın ən böyük palma yağı istehsalçısı olan İndoneziyada isə "El Nino" ilə əlaqəli quraqlığın meşə yanğınlarını gücləndirdiyi bildirilir. Yanğınlardan yayılan tüstü qonşu Malayziyaya da çatıb və milyonlarla şagirdin təhsil prosesinə təsir göstərib.
ABŞ-ın Kaliforniya ştatında yağıntıların artmasının bitki örtüyünün böyüməsinə şərait yaradacağı gözlənilir. Bu isə 2027–2028-ci illərdə quru bitki kütləsinin artması ilə əlaqədar meşə yanğınları riskini yüksəldə bilər.
Qlobal iqtisadiyyata təsiri
"El Nino" yalnız iqlimə deyil, dünya iqtisadiyyatına da ciddi təsir göstərə bilər. Çindəki tədqiqatçıların 2023-cü ildə dərc etdiyi hesablamaya əsasən, 2015–2016-cı illərdəki güclü "El Nino" hadisəsi sonrakı üç il ərzində qlobal iqtisadi məhsulun təxminən 4 trilyon dollar azalması ilə əlaqələndirilib.
ÜMT-nin qiymətləndirməsinə görə, "El Nino" hadisəsinin müşahidə olunduğu illərdə qlobal orta temperatur yeni rekorda çata bilər. Avropa İttifaqının Kopernik İqlim Dəyişikliyi Xidmətinin məlumatlarına istinadən, 2026-cı ildə qlobal temperaturun 2024-cü ildə qeydə alınmış rekordu üstələməsi ehtimalı 26 faiz qiymətləndirilib.
Bununla belə, "El Nino"nun gücü və nəticələrinin miqyası ilə bağlı proqnozlar yenilənə bilər. Hadisənin təsirləri regionlardan asılı olaraq dəyişir və onun yaratdığı risklər hava şəraiti, kənd təsərrüfatı, enerji və ərzaq qiymətlərində əlavə qeyri-müəyyənlik yaradır.
