Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az
Dünyanın müxtəlif ölkələrində vergi gəlirlərinin ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbəti kəskin fərqlənir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) məlumatlarına əsaslanan araşdırmaya görə, bəzi ölkələrdə bu göstərici 2%-dən aşağı olduğu halda, digərlərində 40%-i ötür.
Banco.az xəbər verir ki, vergi gəlirlərinin ÜDM-də payının aşağı olduğu ölkələrin əksəriyyəti neft və təbii qaz ehtiyatları ilə zəngindir. Bununla belə, enerji gəlirləri ilə yanaşı, qeyri-rəsmi iqtisadiyyatın miqyası, vergi yığımının səmərəliliyi və iqtisadi qeyri-sabitlik də bu göstəriciyə təsir edən amillər sırasındadır.
Vergi gəlirlərinin ən aşağı olduğu ölkələr
Araşdırmaya əsasən, vergi gəlirlərinin ÜDM-də payının ən aşağı olduğu ölkə Liviyadır. Burada göstərici 1,2% təşkil edir. Küveytdə bu nisbət 1,4%, İraqda isə 1,7%-dir. Yəmən və Sudanda təxminən 2%, Somalidə 2,2%, Nigeriyada 3,4%, Qətərdə 3,8%, Bəhreyndə 4,4%, Omanda 4,5% təşkil edir.
Neft və qazla zəngin Küveyt, Qətər, Bəhreyn və Oman kimi ölkələrdə dövlət büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsi enerji resurslarından əldə edilən gəlirlər hesabına formalaşır. Bu isə ənənəvi vergi gəlirlərindən asılılığı azalda bilər.
Bununla belə, vergi gəlirlərinin ÜDM-ə nisbətinin aşağı olması həmin ölkələrdə vətəndaşların və şirkətlərin mütləq daha az vergi ödəməsi demək deyil. Bu göstərici ümumi vergi daxilolmalarını iqtisadiyyatın həcmi ilə müqayisə edir və fərdi vergi yükünü birbaşa əks etdirmir.
Vergi gəlirlərinin ən yüksək olduğu ölkələr
Reytinqdə Danimarka 45,3%-lik göstərici ilə ilk sırada yer alır. Bolqarıstanda bu nisbət 38,8%, İsveçdə isə 38,7%-dir.
Yüksək vergi gəlirlərinə malik ölkələrdə bu vəsaitlər təhsil, səhiyyə və sosial təminat xidmətlərinin maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır.
Danimarka ilə Liviya arasındakı fərq xüsusilə diqqət çəkir. Danimarkada vergi gəlirlərinin ÜDM-ə nisbəti Liviyadakından təxminən 38 dəfə yüksəkdir.
Qeyd edək ki, vergi gəlirlərinin ÜDM-ə nisbəti ölkələrin fiskal imkanlarını müqayisə etmək üçün istifadə olunan göstəricilərdən biridir. Lakin ölkələrin vergi siyasətini qiymətləndirərkən dövlət xərcləri, iqtisadiyyatın strukturu və əhaliyə göstərilən xidmətlər də nəzərə alınmalıdır.
