Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az
Alimlər süni intellektin artıq virus genomlarını sıfırdan formalaşdıra bildiyini müəyyən ediblər. Laboratoriya şəraitində aparılan bu tədqiqatlar tibbdə yeni imkanlar vəd etsə də, eyni zamanda “Bioloji silahların yaradılmasına bir addım da yaxınlaşdıqmı?” sualını gündəmə gətirir.
Banco.az xəbər verir ki, Microsoft Research tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt modelləri mövcud toksinləri və zülalları yenidən dizayn edərək hazırkı DNT təhlükəsizlik filtrlərindən yayınma potensialına malikdir. Tədqiqat çərçivəsində yaradılan viruslar hələlik insanlara deyil, yalnız bakteriyaları yoluxduran bakteriofaqlardır. Bununla belə, mütəxəssislər bu nəticəni ciddi bir xəbərdarlıq kimi qiymətləndirirlər.
Süni intellekt virusları necə dizayn edir?
“Genom dili modelləri” adlanan bu süni intellekt sistemləri minlərlə genetik ardıcıllığı təhlil edərək yeni və inandırıcı DNT sekansları yarada bilir. Bu yanaşma təbiətdə mövcud olan virus ailələrinə oxşar, lakin onlardan fərqli, tamamilə yeni genomların dizaynına imkan verir.
Əsas çətinlik ondadır ki, bu yaradıcı proses nəticəsində ortaya çıxan virusların və ya zülalların real mühitdə necə davranacağını əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırmaq olduqca mürəkkəbdir.
Tədqiqatçılar yüzlərlə potensial bakteriofaq genomu hazırlamış və laboratoriya şəraitində onlardan 16-nın uğurla sintezini həyata keçiriblər. Bu tip viruslar antibiotiklərə davamlı infeksiyaların müalicəsində böyük perspektiv vəd edir, çünki onlar yalnız konkret bakteriya növlərini hədəf alır. Bildirilir ki, eksperimental faq terapiyaları klassik dərmanların klinik sınaqlarda nəticə vermədiyi bəzi hallarda xəstələrin vəziyyətini yaxşılaşdırıb.
Lakin bu texnologiya “ikili istifadəli tədqiqat” dilemmasını da özü ilə gətirir. Yəni, xeyirli məqsədlərlə yaradılan bir alət yanlış əllərdə ciddi təhlükələrə yol aça bilər. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, dərman inkişafı üçün nəzərdə tutulan bir alqoritm nəzəri baxımdan bioloji hücumların planlaşdırılması üçün də uyğunlaşdırıla bilər.
Təhlükə nə qədər realdır?
Ekspertlərin fikrincə, kompüter mühitində genom dizaynı ilə insanlara yoluxa bilən, sabit və təhlükəli bir virusun real şəkildə yaradılması arasında hələ də böyük fərq mövcuddur.
Bu cür tədqiqatlar yüksək təhlükəsizlik səviyyəsinə malik laboratoriyalar, uzunmüddətli sınaqlar və ciddi nəzarət mexanizmləri tələb edir. Ancaq avtomatlaşdırma, DNT sintezi texnologiyaları və süni intellekt sahəsindəki sürətli inkişaf bu maneələri tədricən zəiflədir.
Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!
