Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az
Gələcəkdə Ayda yaradılacaq kosmik bazalarda insan həyatı üçün vacib olan kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsi planlaşdırılır. Alimlər uzunmüddətli kosmik missiyalarda astronavtların qida ilə təmin olunması üçün buğda, pomidor, şirin bibər və müxtəlif göyərtilərin yetişdirilməsi imkanlarını araşdırırlar.
Banco.az xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Elmlər Akademiyasının Biotibbi Problemlər İnstitutunun elmi katibi, biologiya elmləri doktoru Marqarita Levinskix məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, gələcək Ay bazalarında əsas qida məhsullarının yetişdirilməsi uzunmüddətli kosmik missiyalar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyacaq.
Alimlərin planına əsasən, gələcək kosmik bazalarda buğda, şirin bibər, pomidor və müxtəlif göyərtilərin yetişdirilməsi nəzərdə tutulur.
Lakin kosmos şəraitində bitki yetişdirmək Yer kürəsindəki kənd təsərrüfatından xeyli fərqlənir. Kosmik mühit üçün seçilən bitkilər yalnız sərt şəraitə davamlı olmamalı, eyni zamanda müəyyən fiziki və bioloji xüsusiyyətlərə də malik olmalıdır.
Bu səbəbdən alimlər müxtəlif bitki sortlarının kosmik şəraitə necə uyğunlaşdığını araşdırırlar.
Araşdırmalar çərçivəsində rusiyalı və belaruslu tələbələr Biotibbi Problemlər İnstitutunun alimləri ilə birlikdə “Kosmosa öz pomidorunla” layihəsi üzərində çalışıblar.
Layihə çərçivəsində bir neçə pomidor sortunun toxumları sınaqdan keçirilib.
Bu toxumlar 2025-ci ilin avqust-sentyabr aylarında “Bion-M” №2 biosatelliti vasitəsilə kosmosa göndərilib.
Kosmik missiya başa çatdıqdan və toxumlar Yerə qaytarıldıqdan sonra onların cücərmə xüsusiyyətləri araşdırılıb. Kosmosdan gətirilən toxumlar nəzarət qrupu ilə müqayisə olunaraq xüsusi şəraitdə yetişdirilib.
Kosmik radiasiya bitkilərə necə təsir edir?
Tədqiqat zamanı alimlər sıfır cazibə qüvvəsi, yüksək temperatur fərqləri və kosmik radiasiyanın toxumlara təsirini diqqətlə öyrəniblər.
Araşdırmalar göstərib ki, kosmosdan Yerə qaytarılan pomidor toxumları əsas biokimyəvi xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayıb.
Lakin tədqiqatlar zamanı molekulyar səviyyədə müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyi də aşkar edilib.
Mütəxəssislər kosmik radiasiya və digər sərt mühit amillərinin bitkilərin genetik aparatına mümkün təsirlərini daha ətraflı araşdırmağı planlaşdırırlar.
Marqarita Levinskix gələcəkdə kosmik şəraitdə olan bəzi toxumların genetik səviyyədə dəyişikliklərə məruz qala biləcəyini istisna etməyib.
Alimlərin fikrincə, bu cür araşdırmalar gələcək uzunmüddətli kosmik missiyalar və Ayda insan məskənlərinin yaradılması üçün fundamental əhəmiyyət daşıyır.
Əgər kosmosda kənd təsərrüfatı məhsullarının uğurla yetişdirilməsi mümkün olarsa, gələcəkdə Ay bazalarının Yer kürəsindən qida tədarükündən asılılığını azaltmaq mümkün olacaq.
Beləliklə, Ayda pomidor, buğda və digər məhsulların yetişdirilməsi gələcək kosmik missiyaların ən vacib istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
